گردشگری خوراک در سطح بین‌المللی سال‌هاست که از سطح یک «تجربه ساده درون‌رستورانی» عبور کرده و به یک صنعت رویدادمحور چندبُعدی تبدیل شده است. این عرصه ترکیبی است از دیپلماسی فرهنگی، اقتصاد کشاورزی، رقابت‌های حرفه‌ای، جریان‌های فکری پایداری، و حتی پیوند عمیق میان هنر هفتم و طعم.
در ادامه، برجسته‌ترین و الهام‌بخش‌ترین مصادیق جهانی گردشگری خوراک را در چهار دسته رویدادی، رقابتی، فکری-سینمایی و آیینی بررسی می‌کنیم:
۱ – جشنواره‌های سینمایی تخصصی غذا (سینما و گاسترونومی)
پیوند فیلم و خوراک یکی از جذاب‌ترین ابزارهای «روایت‌گری» و ترغیب گردشگران به تجربه طعم‌هاست:
جشنواره فیلم «دِوور» کانادا (نوا اسکوشیا):
بزرگ‌ترین جشنواره فیلم خوراک در جهان که هرساله در شهر ولفویل برگزار می‌شود. فرمت این جشنواره بی‌نظیر است: فیلم‌ها و مستندهای آشپزی در سالن اکران می‌شوند و هم‌زمان سرآشپزهای بین‌المللی متناسب با پلان‌ها و مضامین فیلم، همان غذاها را در سالن یا سالن‌های پذیرایی جنبی برای تماشاگران سرو می‌کنند؛ رویدادی که به آن «چشیدن آنچه می‌بینید» می‌گویند.
بخش سینمای آشپزی در فستیوال‌های الف دنیا:
پیشگام این جریان «جشنواره بین‌المللی فیلم برلین (برلیناله)» بود که سال‌ها بخشی مستقل به نام داشت که در آن فیلم‌های حوزه غذا، کشاورزی و بوم‌شناسی اکران و سپس ضیافت‌های شام با سرآشپزان ستاره‌دار میشلن برگزار می‌شد. اکنون جشنواره سن‌سباستین در اسپانیا نیز بخشی اختصاصی به همین نام دارد که پیوند استواری میان سینمای جهان و میراث آشپزی باسک برقرار کرده است.
جشنواره بین‌المللی فیلم غذا نیویورک:
رویدادی که شعارش چشیدن هم‌زمان همان طعمی است که کاراکترهای روی پرده سینما در حال خوردن آن هستند؛ ابزاری پیشرو برای برندسازی و جذب گردشگران فرهنگی.
شبکه و جوایز Food Film Menu
پلتفرمی بین‌المللی که مناطق و شهرهای مختلف، فیلم‌های کوتاه روایت‌محور از کشاورزان محلی، نانواها و روش‌های سنتی طبخ تولید می‌کنند و این فیلم‌ها در فستیوال‌های فیلم گردشگری جهان (مانند جشنواره‌های فیلم پرتغال، یونان و اسپانیا) به نمایش درمی‌آیند.
۲ – فستیوال‌های کلان شهری و منطقه‌ای
این رویدادها نقش موتور محرک سفر در فصول کم‌گردشگر یا اوج فصول گردشگری را ایفا می‌کنند:
سالن بین‌المللی طعم و تِرا مادره تورین، ایتالیا:
این رویداد که هر دو سال یک‌بار توسط جنبش جهانی «اسلو فود» در تورین برگزار می‌شود، بزرگ‌ترین گردهمایی کشاورزان خرد، تولیدکنندگان سنتی، دانشگاهیان و گردشگران غذا از بیش از ۱۲۰ کشور جهان است. پیام این رویداد بر ضد فست‌فود و تولید صنعتی است: «غذای پاک، منصفانه و محلی».
فستیوال بین‌المللی پخت میگو و غذاهای دریایی / فستیوال آلبا پیه‌مونته، ایتالیا:
جشنواره سالانه «قارچ ترافل سفید آلبا» نمونه کلاسیک تبدیل یک ماده خام بسیار نادر به یک بازار حراج بین‌المللی چند میلیون دلاری است که ثروتمندترین مسافران جهان، سرآشپزان و منتقدان را در پاییز به روستاهای شمال ایتالیا می‌کشاند.
فستیوال بین‌المللی طعم میستورا لیما، پرو:
مهم‌ترین فستیوال خوراک آمریکای لاتین که توسط انجمن گاسترونومی پرو (Apega) هدایت می‌شد. این فستیوال صدها هزار گردشگر را به پارک‌های ساحلی لیما آورد تا غذای خیابانی، آشپزی آمازونی و رستوران‌های برتر جهان را یک‌جا کنار هم تجربه کنند و سهم بزرگی در تبدیل پرو به پایتخت خوراک جهان داشت.
فستیوال طعم شیکاگو و فستیوال سنت موریتز سوئیس:
یکی در سطح خیابانی و عمومی با میلیون‌ها بازدیدکننده برای چشیدن طعم‌های چندفرهنگی شهری، و دیگری در قامت رویدادی فوق‌لوکس میان کوه‌های آلپ که نامدارترین سرآشپزان صاحب ستاره جهان را برای یک هفته آشپزی مشترک گرد هم می‌آورد.
۳ – مجمع‌ها و اجلاس‌های سیاست‌گذاری و دانشگاهی
گردشگری خوراک بدون اتاق فکر و رصد داده به انحراف کشیده می‌شود؛ این اجلاس‌ها جریان سیاست‌گذاری را تعیین می‌کنند:
مجمع جهانی گردشگری خوراک
معتبرترین اجلاس رسمی سیاست‌گذاری دولتی در این حوزه است که به‌طور سالانه و مشترک توسط سازمان جهانی گردشگری ملل متحد و مرکز آشپزی باسک در کشورهای مختلف (از سن‌سباستین اسپانیا گرفته تا ریوخا، بروکسل، یاراولی بحرین و منارد مراکش) برگزار می‌شود. محور اصلی این نشست‌ها بررسی شاخص‌های اقتصادی، زنجیره ارزش مزارع تا بشقاب، و پایداری زیست‌محیطی است.
مادرید فیوژن اسپانیا:
معتبرترین همایش تکنیکال و فکری آشپزی پیشرو در جهان. جایی که مرزهای شیمی، بیولوژی، هنر و آشپزی شکسته می‌شود و روندها و ترندهای رستوران‌داری سال‌های آینده دنیا توسط نوابغ آشپزی معرفی می‌گردد.
اجلاس جهانی سرآشپزان:
کنفرانس دوسالانه اتحادیه جهانی سرآشپزان با قدمت نزدیک به یک قرن که استانداردهای مهارتی، کارآفرینی و قوانین بین‌المللی خدمات غذا و نوشیدنی را تعریف می‌کند.
۴ – مسابقات بین‌المللی و المپیادهای گاسترونومی
المپیاد آشپزی بوکوز دور لیون، فرانسه:
«جام جهانی آشپزی». این مسابقه دوسالانه که در سال ۱۹۸۷ توسط پل بوکوز پایه‌گذاری شد، معتبرترین رقابت آشپزی زنده روی صحنه در جهان است. مراحل انتخابی آن در قاره‌های آسیا، اروپا و آمریکا برگزار می‌شود و فینال آن در لیون، رسانه‌ای‌ترین پدیده در صنعت رستوران و توریسم غذاست که افتخار پیروزی در آن هم‌تراز مدال طلای المپیک برای اعتبار ملی کشورها ارزش‌گذاری می‌شود.
رتبه‌بندی ۵۰ رستوران برتر جهان:
رویدادی سالانه که مانند مراسم اسکار برگزار می‌شود؛ هرسال در یک پایتخت جهانی برپا شده و انتخاب رستوران شماره یک دنیا (مانند رستوران نُما در کپنهاگ، ال‌سیر در خیرونا یا سنترال در لیما) بلافاصله جریان‌های پروازی و رزرو هتل‌های آن شهر را برای ماه‌ها دگرگون می‌کند.
۵ – فستیوال‌های آیینی مبتنی بر هویت بومی
یکی از درس‌های بزرگ جهان، ایجاد جذابیت از ساده‌ترین داشته‌های سنتی یا حتی تندترین و عجیب‌ترین طعم‌هاست:
فستیوال پرتاب گوجه‌فرنگی توماتینا بونیول، اسپانیا:
تبدیل یک سنت ساده به یکی از شلوغ‌ترین جاذبه‌های توریسم سرگرمی-خوراک جهان.
جشنواره بین‌المللی سیر گیلروی کالیفرنیا، آمریکا:
شهری کوچک که خود را پایتخت سیر جهان نامید و از بستنی سیر تا نوشیدنی‌های سیرپایه را به رویدادی پرفروش برای ده‌ها هزار گردشگر بدل کرد.
فستیوال گیاهخواری پوکت تایلند:
آیین کهن ۹ روزه پیروان آیین تائو که رژیم غذایی کاملاً گیاهی را با نمایش‌های خیابانی و فرهنگ فولکلور چینی-تایلندی پیوند زده و سالانه جهانگردان عظیمی را به جنوب تایلند جلب می‌کند.
درس‌آموخته این تجارب جهانی:
در تمام این نمونه‌ها سه اصل مشترک به چشم می‌خورد:
1 – فراتر رفتن از «سرو غذا» به «خلق درام و تجربه زیسته»: غذا بهانه‌ای است برای ورود به تاریخ محلی، ارتباط با طبیعت، یا تماشای یک نمایش زنده.
2 – پشتیبانی رسانه‌ای و سینمایی: هنر تصویر و مستندسازی ابزار اول اقناع گردشگر خارجی است.
3 – هم‌افزایی سه ضلع «مزرعه»، «دانشگاه/آشپزخانه» و «سازمان بازاریابی گردشگری»: کشاورز محلی مستقیماً از درآمد فستیوال سهم می‌برد و سرآشپز به عنوان سفیر برند ملی عمل می‌کند.
