بهانه این گزارش، برگزاری آیین پاسداشت نخستین سالگرد انتخاب شفیع‌آباد به‌عنوان یکی از بهترین روستاهای گردشگری جهان است؛ مراسمی که شامگاه جمعه ۲۴ مهر ۱۴۰۵ با حضور مسئولان ملی و استانی، مردم روستا، گردشگران و فعالان گردشگری برگزار شد. اما ورای آیین‌های بزرگداشت و سخنان مسئولان، پرسش مهم‌تری وجود دارد: شفیع‌آباد دقیقاً چگونه به فهرست روستاهای برگزیده گردشگری جهان راه یافت؟ چه کسانی این مسیر را آغاز کردند؟ معیار انتخاب چه بود و این عنوان بین‌المللی چه چیزی درباره ظرفیت‌های واقعی روستا به ما می‌گوید؟
پاسخ این پرسش‌ها را باید در پیوند میان طبیعت کم‌نظیر کویر لوت، میراث تاریخی منطقه، ابتکارهای اقتصادی مردم محلی و سازوکار ارزیابی سازمان گردشگری ملل متحد جست‌وجو کرد؛ مسیری که اگرچه با یک عنوان بین‌المللی به نقطه عطف رسید، هنوز با آزمون مهم‌تری به نام توسعه پایدار و بهبود زندگی ساکنان روبه‌روست.
یک تصحیح ضروری: شفیع‌آباد «تنها بهترین روستای جهان» نشد
نخست باید یک ابهام رایج را برطرف کرد. شفیع‌آباد در سال ۲۰۲۵ میلادی در برنامه «بهترین روستاهای گردشگری» سازمان گردشگری ملل متحد، با عنوان انگلیسی Best Tourism Villages by UN Tourism، برگزیده شد؛ اما این برنامه یک رقابت تک‌برنده نیست که در پایان آن فقط یک روستا عنوان بهترین روستای جهان را به دست آورد.
بر اساس اعلام رسمی سازمان گردشگری ملل متحد در ۱۷ اکتبر ۲۰۲۵، در پنجمین دوره این برنامه ۵۲ روستا از میان بیش از ۲۷۰ درخواست ارسالی از ۶۵ کشور عضو این سازمان انتخاب شدند. شفیع‌آباد یکی از روستاهای این فهرست بود. بنابراین، تعبیر دقیق‌تر و مستندتر این است که شفیع‌آباد یکی از بهترین روستاهای گردشگری جهان در سال ۲۰۲۵ شناخته شده است؛ نه اینکه در یک رتبه‌بندی مطلق، به‌تنهایی رتبه نخست جهان را کسب کرده باشد.
این تمایز صرفاً یک ملاحظه زبانی نیست. ارزش واقعی عنوان شفیع‌آباد در آن است که یک نهاد بین‌المللی، روستا را در چارچوب معیارهای مشخص گردشگری روستایی، حفاظت از میراث و توسعه پایدار شایسته معرفی دانسته است.
ماجرا از کجا آغاز شد و چه کسی شفیع‌آباد را معرفی کرد؟
برای پاسخ دقیق باید میان دو مرحله تمایز گذاشت: شکل‌گیری ظرفیت گردشگری در خود روستا و معرفی رسمی آن برای ارزیابی بین‌المللی.
سازمان گردشگری ملل متحد، برنامه بهترین روستاهای گردشگری را در سال ۲۰۲۱ راه‌اندازی کرد. در این برنامه، دولت‌های عضو می‌توانند از طریق نهاد ملی متولی گردشگری، روستاهای واجد شرایط را معرفی کنند. بنابراین، انتخاب شفیع‌آباد محصول معرفی رسمی در یک سازوکار سازمانی و سپس ارزیابی کارشناسی بوده است، نه نتیجه انتخاب خودجوش یک رسانه یا اعلام نظر یک فرد مشهور.
بر اساس توضیحات سید مصطفی فاطمی، مدیرکل توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، پرونده شفیع‌آباد با استفاده از تجربه‌های پیشین و بر پایه شاخص‌های ارزیابی تهیه شد. به گفته او، مستندسازی ظرفیت‌ها و بررسی کارشناسی حدود یک سال طول کشید و همکاری مردم و دستگاه‌های اجرایی در تکمیل پرونده نقش داشت.
این اظهارات در مراسم نخستین سالگرد انتخاب روستا، در گزارش منتشرشده از سوی رسانه رسمی وزارت میراث‌فرهنگی، «میراث‌آریا»، بازتاب یافت؛ گزارشی که مبنای بخش مهمی از اطلاعات مربوط به روند آماده‌سازی پرونده است.
بااین‌حال، برای پاسخ قطعی به این پرسش که نخستین فرد پیشنهاددهنده نام شفیع‌آباد چه کسی بود، باید به اسناد اولیه معرفی ایران، مکاتبات وزارتخانه، صورت‌جلسات کارشناسی و پرونده نامزدی دسترسی داشت. منابع عمومی بررسی‌شده، نام یک فرد را به‌عنوان آغازگر انحصاری این پیشنهاد اثبات نمی‌کنند. ازاین‌رو، نسبت دادن این دستاورد به یک شخص خاص، بدون سند تکمیلی، دقیق نیست.
چرا سازمان گردشگری ملل متحد چنین برنامه‌ای را ایجاد کرد؟
برنامه بهترین روستاهای گردشگری از ابتدا با هدف انتخاب زیباترین روستاها یا رتبه‌بندی جاذبه‌های طبیعی جهان طراحی نشده است. هدف اصلی آن، معرفی روستاهایی است که گردشگری را به ابزاری برای توسعه مناطق روستایی، حفظ میراث فرهنگی و طبیعی، تقویت مشارکت اجتماعی و ایجاد فرصت‌های اقتصادی تبدیل می‌کنند.
سازمان گردشگری ملل متحد در معرفی این برنامه تأکید می‌کند که گردشگری می‌تواند به حفظ سنت‌ها و تنوع فرهنگی، حفاظت از منابع طبیعی و ایجاد فرصت‌های اقتصادی برای جوامع محلی کمک کند.
زوراب پولولیکاشویلی، دبیرکل وقت سازمان گردشگری ملل متحد، در معرفی دوره ۲۰۲۵ نیز بر نقش گردشگری در رونق مشترک، رشد فراگیر و تقویت پیوندهای منطقه‌ای تأکید کرد.
در نتیجه، معیار اصلی این برنامه صرفاً داشتن یک قلعه تاریخی، چشم‌انداز زیبا یا اقامتگاه بوم‌گردی نیست. پرسش اساسی این است که آیا روستا می‌تواند دارایی‌های طبیعی و فرهنگی خود را به شکلی مسئولانه حفظ کند و هم‌زمان از گردشگری برای بهبود شرایط اقتصادی و اجتماعی ساکنان بهره بگیرد؟
این پرسش، شفیع‌آباد را از یک مقصد صرفاً دیدنی به موضوعی برای مطالعه در حوزه توسعه پایدار روستایی تبدیل می‌کند.
معیارهای انتخاب چه بود؟
طبق توضیحات رسمی سازمان گردشگری ملل متحد درباره فراخوان سال ۲۰۲۵، ارزیابی نامزدها در ۹ حوزه اصلی انجام می‌شد:
۱- منابع و جاذبه‌های فرهنگی و طبیعی؛
۲- معرفی و حفاظت از منابع فرهنگی؛
۳- پایداری اقتصادی؛
۴- پایداری اجتماعی؛
۵- پایداری زیست‌محیطی؛
۶- توسعه گردشگری و پیوند با زنجیره ارزش؛
۷- حکمرانی و اولویت‌دادن به گردشگری؛
۸- زیرساخت و دسترسی؛
۹-سلامت، ایمنی و امنیت.
در همین چارچوب، درخواست‌های ارسالی از سوی هیئت مشورتی متشکل از کارشناسان بین‌المللی بررسی می‌شوند.
نکته مهم آن است که این معیارها مجموعه‌ای از شرایط به‌هم‌پیوسته‌اند. برخورداری از جاذبه طبیعی، بدون مدیریت مناسب، حفاظت محیط‌زیستی، خدمات گردشگری و مشارکت جامعه محلی، برای احراز تمام الزامات کافی نیست.
این سازوکار همچنین نشان می‌دهد که عنوان «بهترین روستاهای گردشگری» را نباید با ثبت یک اثر در فهرست میراث جهانی یونسکو یا ثبت یک اثر تاریخی ملی یکی دانست. هرکدام از این برنامه‌ها هدف و فرایند متفاوتی دارند.
شفیع‌آباد چه ویژگی‌هایی دارد که آن را متمایز می‌کند؟
۱ – هم‌جواری با کویر لوت؛ مزیت طبیعی با اهمیت جهانی
شفیع‌آباد در بخش شهداد استان کرمان و در حاشیه کویر لوت قرار دارد؛ منطقه‌ای که از نظر زمین‌شناختی و چشم‌اندازهای بیابانی، جایگاهی استثنایی دارد.
کویر لوت در سال ۲۰۱۶ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. مرکز میراث جهانی یونسکو، این منطقه را به دلیل چشم‌اندازهای کم‌نظیر بیابانی، کلوت‌ها، پهنه‌های ماسه‌ای و نمونه‌های برجسته فرایندهای فرسایش و رسوب‌گذاری بادی واجد ارزش جهانی دانسته است.
بر اساس اطلاعات یونسکو، مساحت محدوده ثبت‌شده کویر لوت حدود ۲ میلیون و ۲۷۸ هزار هکتار است و این منطقه از نظر تنوع و ابعاد چشم‌اندازهای زمین‌شناختی، ویژگی‌های کم‌نظیری دارد.
البته باید یک نکته را روشن نگه داشت: ثبت جهانی کویر لوت به معنای ثبت جهانی خود روستای شفیع‌آباد به‌عنوان اثر میراث جهانی نیست. آنچه در اینجا اهمیت دارد، قرارگیری روستا در یک پهنه طبیعی شناخته‌شده در سطح بین‌المللی و امکان بهره‌گیری مسئولانه از این ظرفیت برای گردشگری است.
در چنین جغرافیایی، کویرنوردی، تماشای آسمان شب، گردشگری ماجراجویانه، عکاسی طبیعت و آشنایی با زیست و فرهنگ جوامع کویری می‌توانند مکمل یکدیگر باشند؛ البته به شرط آنکه حفاظت از محیط شکننده بیابان در اولویت قرار گیرد.
۲- زنان محلی؛ از تولید صنایع‌دستی تا مشارکت در گردشگری
در روایت رسمی سازمان گردشگری ملل متحد از شفیع‌آباد، نقش زنان روستا جایگاهی برجسته دارد. صفحه اختصاصی این روستا در وبگاه برنامه بهترین روستاهای گردشگری، داستان شکل‌گیری تعاونی محلی «گوجینو» و فعالیت زنان در تولید صنایع‌دستی و سوغات را بخشی از مسیر تحول اقتصادی روستا معرفی می‌کند.
بر اساس همین روایت، بخشی از درآمد این فعالیت‌ها برای احیای قنات‌ها، بازسازی توان زیستی محیط و برنامه‌های مقابله با بیابان‌زایی اختصاص یافته است. سازمان همچنین از نقش زنان در مدیریت اقامتگاه‌ها و ارائه خدمات به گردشگران سخن می‌گوید.
اهمیت این تجربه در آن است که زنان صرفاً به‌عنوان عرضه‌کنندگان صنایع‌دستی یا عناصر تزئینی تبلیغات گردشگری معرفی نمی‌شوند؛ بلکه در روایت رسمی انتخاب، به‌عنوان کنشگران اقتصادی و اجتماعی توسعه روستا حضور دارند.
بااین‌حال، برای ارزیابی مستقل میزان موفقیت این تجربه، به اطلاعات دقیق‌تری درباره درآمد خانوارها، تعداد اشتغال‌های پایدار، سهم زنان در تصمیم‌گیری، میزان فروش محصولات و نحوه توزیع منافع گردشگری نیاز است. عنوان بین‌المللی به‌تنهایی جایگزین چنین ارزیابی‌ای نمی‌شود.
۳ – اقامتگاه‌های بوم‌گردی و شکل‌گیری تجربه گردشگری کویری
شفیع‌آباد در معرفی رسمی سازمان گردشگری ملل متحد، به‌عنوان مقصدی برای گردشگری کویری و تجربه زندگی در محیط بیابانی مطرح شده است. توسعه اقامتگاه‌ها، کمپ‌های گردشگری، تورهای کویرنوردی و برنامه‌های مرتبط با آسمان شب، از جمله ظرفیت‌هایی است که در معرفی این روستا مورد توجه قرار گرفته‌اند.
این امکانات زمانی ارزش توسعه‌ای پیدا می‌کنند که به اقتصاد محلی پیوند بخورند؛ یعنی گردشگر علاوه بر استفاده از خدمات اقامتی، از محصولات تولیدکنندگان محلی خرید کند، خدمات راهنمایان بومی را به کار بگیرد و در فعالیت‌هایی شرکت کند که درآمد آن به جامعه میزبان بازمی‌گردد.
در این الگو، گردشگری تنها به افزایش شمار بازدیدکنندگان محدود نمی‌شود؛ کیفیت تجربه، مدت اقامت، میزان خرید از کسب‌وکارهای محلی و توزیع منافع میان خانوارها نیز اهمیت دارد.
۴ – ماراتن کویر لوت؛ پیوند ورزش، طبیعت و معرفی مقصد
برگزاری رویدادهای ورزشی در کویر، از دیگر ظرفیت‌های معرفی‌شده برای شفیع‌آباد است. صفحه رسمی روستا در برنامه سازمان گردشگری ملل متحد به برگزاری رویداد «ایران سیلک‌رود اولتراماراتن» و مشارکت جامعه محلی در میزبانی از ورزشکاران اشاره می‌کند.
چنین رویدادهایی می‌توانند در معرفی مقصد به مخاطبان بین‌المللی، افزایش تقاضا برای اقامتگاه‌ها و گسترش خدمات گردشگری نقش داشته باشند. بااین‌حال، موفقیت اقتصادی آنها باید با شاخص‌هایی مانند تعداد شرکت‌کنندگان، میزان هزینه‌کرد در منطقه، اشتغال ایجادشده و آثار محیط‌زیستی سنجیده شود.
۵ – میراث تاریخی و هویت محلی
ظرفیت شفیع‌آباد فقط به طبیعت پیرامون آن محدود نیست. هویت تاریخی روستا، معماری بومی، شیوه سازگاری با کم‌آبی و فرهنگ زندگی در محیط کویری نیز می‌توانند بخشی از تجربه گردشگری باشند.
در این زمینه، مرمت بناهای تاریخی، حفاظت از عناصر معماری بومی، معرفی دانش محلی درباره آب و کشاورزی و روایت تاریخ منطقه، اهمیت دارد. اگر توسعه گردشگری به ساخت‌وسازهای ناسازگار یا از بین رفتن بافت و شیوه زندگی محلی بینجامد، همان چیزی را تضعیف خواهد کرد که روستا را از یک مقصد معمولی متمایز می‌کند.
به همین دلیل، حفاظت از هویت اصیل روستا باید بخشی از برنامه توسعه آن باشد، نه اقدامی حاشیه‌ای که پس از گسترش گردشگری به یاد آورده شود.
پژوهشگران درباره ظرفیت گردشگری کویر لوت چه می‌گویند؟
برای فهم اهمیت شفیع‌آباد، باید از خبرهای مربوط به انتخاب آن فراتر رفت و به پژوهش‌های علمی درباره منطقه شهداد و کویر لوت رجوع کرد. این پژوهش‌ها الزاماً درباره پرونده انتخاب شفیع‌آباد نیستند، اما زمینه علمی لازم برای ارزیابی ظرفیت‌ها و محدودیت‌های گردشگری منطقه را فراهم می‌کنند.
پژوهش نخست: لوت از منظر زمین‌گردشگری
در مقاله‌ای با عنوان An Assessment of Geosites and Geomorphosites in the Lut Desert of Shahdad Region for Potential Geotourism Development که در سال ۲۰۲۲ در مجله علمی Land منتشر شد، راسا رئیسی، ایولیان دینکا، سیدعلی علمدارسی و همکارانشان ظرفیت ژئوسایت‌ها و ژئومورفوسایت‌های منطقه شهداد را برای توسعه زمین‌گردشگری ارزیابی کردند.
این پژوهش، عوارضی همچون کلوت‌ها، نبکاها و گندم‌بریان را از منظر ارزش‌های زمین‌شناختی، چشم‌اندازی و گردشگری بررسی می‌کند. نتیجه اصلی مطالعه آن است که این عوارض، به دلایل مختلف، ظرفیت بالایی برای توسعه زمین‌گردشگری دارند و آسمان شب نیز می‌تواند در جذب گردشگر نقش داشته باشد.
اهمیت این مطالعه برای شفیع‌آباد در آن است که ظرفیت گردشگری منطقه صرفاً یک ادعای تبلیغاتی نیست و می‌توان آن را در چارچوب مطالعات علمی زمین‌گردشگری تحلیل کرد. البته این مقاله به‌خودی‌خود ثابت نمی‌کند که پرونده شفیع‌آباد بر اساس یافته‌های همین پژوهش تنظیم شده است.
پژوهش دوم: چه عواملی توسعه گردشگری لوت را تقویت می‌کنند؟
مقاله دیگری با عنوان Factors Affecting the Lut Desert Tourism in Iran: Developing an Interpretive-Structural Model در سال ۲۰۲۱ در مجله علمی Sustainability منتشر شد. این پژوهش به بررسی عوامل اثرگذار بر توسعه گردشگری کویر لوت پرداخته است.
یافته‌های مطالعه نشان می‌دهد عواملی مانند هزینه مناسب سفر، امنیت و ایمنی گردشگران و معرفی رسانه‌ای و برندسازی مقصد، در توسعه گردشگری این منطقه اهمیت دارند.
این یافته برای شفیع‌آباد یک پیام روشن دارد: برخورداری از جاذبه طبیعی و انتخاب در یک برنامه بین‌المللی، به‌تنهایی برای توسعه پایدار کافی نیست. مقصد باید به‌درستی معرفی شود، دسترسی و خدمات مناسبی داشته باشد و امنیت و کیفیت تجربه گردشگر را تضمین کند.
این دو مطالعه را باید در جایگاه واقعی خود به کار برد: آنها پژوهش‌هایی درباره ظرفیت‌ها و عوامل توسعه گردشگری منطقه لوت هستند، نه داوری‌های مستقیم درباره شایستگی شفیع‌آباد در رقابت سال ۲۰۲۵. در منابع بررسی‌شده، اظهارنظر مستقیمی از این پژوهشگران درباره پرونده انتخاب شفیع‌آباد پیدا نشد؛ بنابراین، نسبت‌دادن تأیید یا مخالفت با انتخاب به آنان مستند نیست.
آیا می‌توان یک روستا را در سطح جهان مطرح کرد؟
پاسخ مثبت است؛ اما باید مشخص باشد که «جهانی‌شدن» در اینجا به چه معناست.
در برنامه سازمان گردشگری ملل متحد، روستاها بر پایه مجموعه‌ای از شاخص‌ها ارزیابی می‌شوند و انتخاب‌شدن به معنای آن است که مقصد در چارچوب این برنامه، نمونه‌ای شایسته توجه بین‌المللی تشخیص داده شده است. این عنوان به معنای اثبات برتری مطلق روستا بر تمام روستاهای جهان، تضمین موفقیت اقتصادی آن یا دریافت رتبه نخست در یک جدول جهانی نیست.
تجربه شفیع‌آباد نشان می‌دهد یک روستا می‌تواند با تکیه بر دارایی‌های طبیعی و فرهنگی و پیوندزدن آنها با مشارکت مردم، به یک موضوع بین‌المللی تبدیل شود. در این الگو، شهرت جهانی محصول یک جاذبه منفرد نیست؛ ترکیبی از ویژگی‌های طبیعی، فعالیت اقتصادی، حفاظت محیط‌زیستی، مدیریت مقصد و توان جامعه محلی در میزبانی از گردشگران است.
از این منظر، عنوان بین‌المللی شفیع‌آباد را می‌توان نوعی تأیید رسمی بر ظرفیت‌های روستا در چارچوب برنامه گردشگری روستایی دانست؛ نه پایان ارزیابی عملکرد آن.
در سالگرد انتخاب چه گفتند؟
در آیین پاسداشت نخستین سالگرد انتخاب شفیع‌آباد، اظهارات دو مقام حاضر، دو بخش مهم از مسئله را برجسته کرد: چگونگی دستیابی به عنوان و ضرورت تبدیل آن به منفعت اقتصادی برای مردم.
روایت سید مصطفی فاطمی: انتخاب حاصل کار جمعی بود
سید مصطفی فاطمی، مدیرکل توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث‌فرهنگی، در این مراسم گفت تهیه و تکمیل پرونده شفیع‌آباد با اتکا به تجربه‌های قبلی و شاخص‌های مشخص آغاز شد و ارزیابی کارشناسی، مستندسازی ظرفیت‌ها و مشارکت مردم و دستگاه‌های اجرایی در تحقق این انتخاب نقش داشت.
او همچنین به نقش زنان، فعالیت اقامتگاه‌های بوم‌گردی، برنامه‌های کویرنوردی، رویدادهای ورزشی و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی اشاره کرد.
این روایت، انتخاب شفیع‌آباد را نتیجه هم‌زمان چند عامل معرفی می‌کند: ظرفیت طبیعی و تاریخی، توسعه خدمات گردشگری و مشارکت اجتماعی. بااین‌حال، برای سنجش دقیق وزن هر عامل در نتیجه نهایی، انتشار پرونده نامزدی و گزارش ارزیابی کارشناسی اهمیت دارد.
روایت محمدعلی طالبی: عنوان باید به اشتغال پایدار برسد
محمدعلی طالبی، استاندار کرمان، در حاشیه مراسم تأکید کرد که انتخاب جهانی شفیع‌آباد باید به فرصتی برای رونق اقتصادی منطقه تبدیل شود و ایجاد اشتغال پایدار و بهره‌مندی مستقیم مردم از منافع گردشگری باید در اولویت باشد.
او به اقدامات دستگاه‌های اجرایی در زمینه زیرساخت‌ها، از جمله تأمین آب و ایجاد شبکه جدید برق، اشاره کرد و توسعه زیرساخت را در کنار برنامه‌ریزی اقتصادی ضروری دانست.
این تأکید، بخش مهمی از بحث توسعه پایدار را آشکار می‌کند: اعتبار بین‌المللی زمانی ارزش اجتماعی پیدا می‌کند که به بهبود زندگی مردم منجر شود. افزایش شمار گردشگران، اگر با فشار بر منابع آب، افزایش هزینه زندگی یا تمرکز درآمد در دست گروهی محدود همراه باشد، لزوماً به معنای موفقیت توسعه‌ای نیست.
اظهارات فاطمی و طالبی در گزارش مراسم منتشرشده از سوی رسانه رسمی وزارت میراث‌فرهنگی، «میراث‌آریا»، بازتاب یافته است.
پرسش مغفول: سهم واقعی مردم از عنوان جهانی چیست؟
یکی از معیارهای مهم برای سنجش موفقیت شفیع‌آباد در سال‌های آینده، میزان مشارکت واقعی جامعه محلی و نحوه توزیع درآمد گردشگری است.
سازمان گردشگری ملل متحد در معرفی شفیع‌آباد، نقش زنان و تعاونی گوجینو را برجسته می‌کند. این موضوع در کنار ظرفیت‌های طبیعی روستا، از ویژگی‌های قابل‌توجه پرونده آن است. بااین‌حال، روایت رسمی یک برنامه بین‌المللی را نباید جایگزین بررسی مستقل شرایط اجتماعی و اقتصادی روستا کرد.
برای ارزیابی آثار انتخاب جهانی، دست‌کم باید به این پرسش‌ها پاسخ داد:
- پس از انتخاب، چه میزان اشتغال جدید و پایدار در روستا ایجاد شده است؟
- چه سهمی از درآمد گردشگری به خانوارهای محلی، زنان، راهنمایان بومی و تولیدکنندگان صنایع‌دستی می‌رسد؟
- درآمد اقامتگاه‌ها و تورها تا چه اندازه در اقتصاد خود روستا باقی می‌ماند؟
- وضعیت آب، قنات‌ها، پوشش گیاهی و مدیریت پسماند در پی افزایش گردشگری چگونه تغییر کرده است؟
- آیا جامعه محلی در تصمیم‌گیری درباره نوع و میزان توسعه گردشگری نقش مؤثر دارد؟
پاسخ به این پرسش‌ها مستلزم انتشار داده‌های قابل بررسی، گفت‌وگو با ساکنان و فعالان محلی و مقایسه شرایط پیش و پس از انتخاب است. بدون چنین داده‌هایی، نمی‌توان با قطعیت گفت عنوان جهانی چه میزان به رفاه اقتصادی یا حفاظت محیط‌زیستی انجامیده است.
آیا همه ظرفیت‌های شفیع‌آباد بالفعل شده‌اند؟
انتخاب بین‌المللی را باید آغاز مرحله‌ای تازه از مدیریت مقصد دانست. شفیع‌آباد برای حفظ اعتبار خود به برنامه‌ای نیاز دارد که میان افزایش گردشگر و ظرفیت اکولوژیک منطقه توازن برقرار کند.
کم‌آبی، گرمای شدید و شکنندگی محیط بیابانی از مهم‌ترین محدودیت‌های توسعه گردشگری در منطقه لوت‌اند. یونسکو نیز در پرونده میراث جهانی کویر لوت بر ضرورت تقویت ظرفیت مدیریتی و توجه به حفاظت از ارزش‌های طبیعی این پهنه تأکید کرده است.
ازاین‌رو، توسعه اقامتگاه‌ها و کمپ‌ها، برگزاری ماراتن و گسترش تورهای آفرود باید با ضوابط روشن حفاظت محیط‌زیست همراه باشد. افزایش تقاضا نباید به تخریب پوشش گیاهی، فشار مضاعف بر منابع آب یا آسیب به عوارض زمین‌شناختی منجر شود.
در کنار این موضوع، ایجاد بازارچه صنایع‌دستی، توسعه آموزش راهنمایان محلی، تقویت بازاریابی دیجیتال و گسترش همکاری میان روستاهای پیرامون می‌تواند به توزیع بهتر منافع گردشگری کمک کند؛ مشروط به آنکه این اقدامات با نیازهای واقعی جامعه محلی و ظرفیت محیط سازگار باشند.
چرا شفیع‌آباد انتخاب شد؟
بر اساس اطلاعات رسمی سازمان گردشگری ملل متحد، روایت رسمی روستا و پژوهش‌های علمی درباره منطقه لوت، می‌توان چند عامل را در توضیح انتخاب شفیع‌آباد برجسته کرد:
نخست، قرارگیری در مجاورت کویر لوت و بهره‌مندی از چشم‌اندازی با ارزش طبیعی و زمین‌شناختی شناخته‌شده در سطح جهانی؛ دوم، پیوند میان گردشگری و میراث تاریخی و فرهنگی؛ سوم، توسعه خدماتی مانند اقامتگاه‌های بوم‌گردی و رویدادهای گردشگری؛ و چهارم، نقش جامعه محلی، به‌ویژه زنان، در ایجاد فعالیت‌های اقتصادی و روایت رسمی توسعه روستا.
این عوامل در کنار یکدیگر، تصویری از شفیع‌آباد ارائه می‌کنند که با اهداف برنامه بهترین روستاهای گردشگری سازمان گردشگری ملل متحد همخوان است.
اما پاسخ نهایی به این پرسش که چرا شفیع‌آباد انتخاب شد، نباید به فهرست جاذبه‌ها یا سخنان مراسم محدود بماند. انتخاب رسمی در سال ۲۰۲۵ یک واقعیت مستند است؛ توضیح تفصیلی وزن هر معیار در نتیجه نهایی، نیازمند دسترسی به پرونده نامزدی و ارزیابی کارشناسی است؛ و سنجش موفقیت اقتصادی و اجتماعی این انتخاب نیز به داده‌های پس از ثبت نیاز دارد.
شفیع‌آباد امروز فرصتی دارد تا نشان دهد چگونه می‌توان شهرت جهانی را به حفاظت از میراث، تقویت اقتصاد محلی و بهبود زندگی مردم تبدیل کرد. اگر درآمد گردشگری به جامعه میزبان برسد، منابع طبیعی حفظ شوند و ساکنان در تصمیم‌گیری‌ها نقش داشته باشند، عنوان بین‌المللی از یک افتخار تشریفاتی فراتر خواهد رفت و به ابزاری برای توسعه پایدار بدل می‌شود.
در نهایت، شاید مهم‌ترین معیار موفقیت شفیع‌آباد نه تعداد خبرهایی باشد که درباره جهانی‌شدن آن منتشر می‌شود و نه شمار مراسم بزرگداشت این عنوان؛ بلکه این باشد که چند سال بعد، مردم روستا تا چه اندازه از این انتخاب بهره برده‌اند و آیا طبیعت و هویت فرهنگی آن برای نسل‌های آینده حفظ شده است یا نه.
