به گزارش پایگاه خبری آوای گنج نامه، هنر خاتم‌کاری شیراز با پیشینه‌ای بیش از هزار سال، امروز با چالش نبود بازار پایدار برای عرضه آثار هنرمندان روبه‌رو شده است. استادکاران این حرفه می‌گویند تغییر رویکرد بخشی از تولیدکنندگان به سمت محصولات تجاری، به اعتبار و کیفیت خاتم شیراز در بازارهای داخلی و بین‌المللی آسیب زده است.
مجید سلیمی، معاون صنایع‌دستی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی فارس، در این باره گفت خاتم شیراز در دو دهه گذشته بازار خوبی در سطح ملی و بین‌المللی داشته، اما کاهش کیفیت برخی محصولات این اعتماد را تحت تأثیر قرار داده است.
افت کیفیت، ریشه بی‌اعتمادی در بازار
سلیمی توضیح داد زمانی خاتم به‌عنوان یک محصول سرمایه‌ای خریداری می‌شد؛ محصولی باکیفیت و بادوام که خریدار می‌توانست پس از چند سال آن را با قیمت بالاتری بفروشد. به گفته او، جدا شدن لایه‌های خاتم از روی جعبه پس از مدتی، تردید مشتریان نسبت به کیفیت را افزایش داده و به اعتبار این هنر در بازار لطمه زده است.
وقتی لایه‌های خاتم پس از مدتی از روی جعبه یا محصول جدا می‌شود، طبیعی است که مشتری نسبت به کیفیت آن دچار تردید شود.
معاون صنایع‌دستی فارس یکی دیگر از چالش‌های موجود را ضعف در تبلیغات و معرفی دانست و گفت رسانه‌ها، صداوسیما و نمایشگاه‌ها باید تفاوت خاتم شیراز با سایر محصولات را به مخاطب نشان دهند تا خرید آگاهانه‌تری صورت گیرد.
وی با اشاره به ثبت نشان جغرافیایی بین‌المللی خاتم شیراز تأکید کرد باید از این ظرفیت برای معرفی هویت و تمایز این هنر در بازارهای داخلی و خارجی استفاده شود. به گفته سلیمی، افزایش تعداد تولیدکنندگان طی سال‌های اخیر هرچند برای بخشی از بازار سودآور بوده، اما در مجموع به جایگاه خاتم اصیل شیراز آسیب زده است.
پروژه‌های ملی، ادامه سنت هنری
سلیمی از فعالیت خاتم‌کاران شیرازی در دو پروژه بزرگ در نجف و مشهد خبر داد و گفت برخی استادکاران این شهر همچنان سفارش‌های خاص و ارزشمندی در حوزه خاتم دریافت می‌کنند. او تأکید کرد تولیدکنندگان حرفه‌ای همچنان استانداردهای این هنر را رعایت می‌کنند و از مواد و روش‌های نامناسب استفاده نمی‌کنند.
جلال غلامی، استاد خاتم‌کار شیرازی، با اشاره به پیشینه این هنر گفت در مسجد جامع عتیق شیراز منبری با بیش از هزار و ۱۰۰ سال قدمت وجود دارد که گفته می‌شود اثر استاد محمد جمعه شیرازی بوده است.
مصالح سنتی و رازهای دوام خاتم
به گفته غلامی، در گذشته برای ساخت خاتم از استخوان شتر به رنگ سفید، چوب آبنوس به رنگ مشکی، چوب فوفل به رنگ قهوه‌ای تیره، چوب عناب به رنگ قهوه‌ای روشن و سیم برنج استفاده می‌شد. برای ایجاد رنگ سبز نیز استخوان به مدت حدود ۶ ماه در سرکه و براده مس قرار می‌گرفت.
این استاد خاتم‌کار توضیح داد تمام مصالح با دقت زیادی سابیده می‌شد تا ضلع‌های مثلثی‌شکل منظم باشند و در کنار هم گل خاتم را شکل دهند. وی افزود استفاده از آستر چوبی سپیدار در پشت خاتم، اتصال چوب به چوب را ممکن می‌کرد و عمر یک اثر معمولی حدود صد ساله را تا ۱۵۰ سال افزایش می‌داد.
غلامی با تأکید بر اینکه خاتم‌کاری در شهرهای دیگری مانند اصفهان نیز رواج دارد، گفت سبک، نوع چسب و شکل ظاهری محصولات هر شهر با شیراز تفاوت دارد و نمی‌توان تمام تولیدات دیگر شهرها را کم‌کیفیت دانست.
فعالان این حرفه در شیراز بر این باورند که بدون بازاری ثابت برای عرضه آثار و بدون معرفی درست تفاوت میان محصولات اصیل و تجاری، انتقال این هنر به نسل جوان با موانع بیشتری همراه خواهد شد. آنان امیدوارند نشان جغرافیایی بین‌المللی خاتم شیراز و پروژه‌های ملی در حال اجرا، زمینه‌ای برای بازسازی جایگاه این میراث در بازارهای داخلی و بین‌المللی فراهم کند.
