تپه حصار دامغان، یکی از مهم‌ترین محوطه‌های باستان‌شناختی استان سمنان با قدمتی میان چهار تا شش هزار سال، همچنان در مجاورت مستقیم خط ریلی قرار دارد و قطارها روزانه از کنار این اثر تاریخی عبور می‌کنند. کارشناسان میراث فرهنگی جابه‌جایی این خط ریلی را یک ضرورت فوری برای حفاظت از محوطه می‌دانند و خواستار تصمیم‌گیری جدی درباره آن هستند.
این محوطه که در دروازه ورودی فلات مرکزی ایران واقع شده، از سه لایه تمدنی مجزا تشکیل شده که هر یک بازتاب دوره‌ای متفاوت از زندگی بشر است. به گفته محمدعلی هاشمی، کارشناس میراث فرهنگی، سفال خاکستری درخشان کشف‌شده در این سایت که به حدود دو تا سه هزار سال پیش از میلاد باز می‌گردد، اطلاعات مهمی از دوره‌های تاریخی ایران در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد.
شهر صنعتی باستانی زیر تهدید فرسایش و ارتعاش
هاشمی با اشاره به نمونه‌های فلزکاری کشف‌شده در تپه حصار گفت این یافته‌ها نشان می‌دهد فعالیت فلزکاری در این محوطه رواج داشته و شواهد موجود، تپه حصار را در دوره‌ای به یک شهر صنعتی با حضور صنعتگرانی در حوزه‌های فلزکاری، سفالگری، صندوق‌سازی و معماری تبدیل می‌کند. آثار دوران نوسنگی کشف‌شده در این محوطه نیز از نظر او اهمیت ویژه‌ای دارد، چرا که این دوره یکی از نقاط عطف تحول در شیوه زندگی انسان به شمار می‌رود.
با این حال، تپه حصار سال‌هاست با چالش‌های متعددی در حفاظت و نگهداری روبه‌رو است. ارتعاشات ناشی از تردد قطارها، ورود دام به محوطه، فرسایش ناشی از خشکسالی و فرونشست زمین از جمله تهدیدهایی است که کارشناسان نسبت به آن هشدار می‌دهند.
پیگیری جابه‌جایی خط ریلی پس از بازدید وزیر
سفر وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی به استان سمنان و بازدید میدانی او از تپه حصار، بار دیگر موضوع حفاظت از این محوطه را در کانون توجه قرار داد. وزیر در جریان این بازدید، عبور قطار از مجاورت محوطه را از نزدیک مشاهده کرد و پس از آن دستورهایی برای پیگیری وضعیت و احیای تپه حصار صادر شد.
جلال تاجیک، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان، گفت مسئولان حوزه میراث فرهنگی وزارتخانه نیز به دامغان سفر کرده و موضوع تپه حصار را از نزدیک بررسی کرده‌اند. به گفته او، از بهمن‌ماه ۱۴۰۴ تاکنون ساختمانی در مجاورت تپه حصار برای استفاده به عنوان پایگاه مرمت شده است.
تاجیک درباره روند جابه‌جایی خط ریلی نیز توضیح داد که پیگیری‌های خوبی انجام شده و پس از بازدید مسئولان وزارت میراث فرهنگی، قرار است نشستی با مسئولان وزارت راه و راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران درباره این موضوع برگزار شود.
امیدواریم این نشست به نتیجه برسد
اعتراضی که از دهه هفتاد ادامه دارد
محمد حلاجیان، کارشناس دیگر میراث فرهنگی، یادآوری کرد که احداث خط راه‌آهن در مجاورت تپه حصار در دهه ۷۰ با اعتراض گسترده دوستداران میراث فرهنگی همراه بود. به گفته او، در سال ۱۳۷۴ با وجود این اعتراض‌ها و امکان انتخاب مسیر دیگر، خط ریلی از کنار محوطه احداث شد.
حلاجیان با اشاره به وضعیت آثار سطحی تپه حصار گفت هنگام تردد در محوطه، سفال‌هایی با قدمت هزاران سال قابل مشاهده است که در معرض آسیب ناشی از رفت‌وآمد و عوامل طبیعی قرار دارند. او همچنین به وزش بادهای شدید در دامغان اشاره کرد که طی سال‌های اخیر موجب تشدید فرسایش در بخش‌هایی از این محوطه شده است.
به گفته این کارشناس، راه‌اندازی دفتر و ایجاد زیرساخت در تپه حصار تنها در صورتی نتیجه‌بخش خواهد بود که با عزم و نگاه جدی به حفاظت و احیای این محوطه همراه شود. تپه حصار در کنار ارزش‌های تاریخی و باستان‌شناختی، ظرفیتی برای مطالعات علمی و توسعه گردشگری فرهنگی دامغان به شمار می‌رود که تحقق آن به حفاظت اصولی، استمرار کاوش‌های علمی و تصمیم‌گیری درباره تهدیدهای پیرامونی وابسته است.
