به گزارش پایگاه خبری آوای گنج‌نامه، کمال ابراهیمی کاوری، کارشناس اقتصادی مناطق آزاد تجاری، در یادداشتی بر ضرورت بهره‌گیری از «دیپلماسی صنایع خلاق» برای توسعه صادرات محصولات فرهنگی و دیجیتال در مناطق آزاد ایران تأکید کرد. به گفته او، صنایع‌دستی، طراحی، گردشگری فرهنگی، تولید محتوای دیجیتال، انیمیشن و بازی‌های رایانه‌ای می‌توانند با سرمایه اولیه کمتر، ارزش افزوده بالایی برای مناطق آزاد ایجاد کنند. وی بر پایه گزارش‌های آنکتاد و یونسکو، صنایع خلاق را از پیشران‌های اشتغال جوانان و توسعه پایدار معرفی کرد.
بر اساس این یادداشت، تجارت جهانی کالاها و خدمات خلاق در دو دهه اخیر رشد چشمگیری داشته و اقتصاد جهانی از الگوهای سنتی خلق ثروت فاصله گرفته است. ابراهیمی کاوری معتقد است مزیت رقابتی کشورها دیگر فقط بر پایه منابع طبیعی یا حجم صادرات کالا سنجیده نمی‌شود، بلکه خلاقیت، فناوری و هویت فرهنگی نیز نقش تعیین‌کننده دارند.
دیپلماسی صنایع خلاق فراتر از برگزاری نمایشگاه است
این کارشناس اقتصادی تصریح کرد که دیپلماسی صنایع خلاق تنها به برگزاری نمایشگاه‌ها و رویدادهای فرهنگی محدود نمی‌شود، بلکه از ظرفیت‌های فرهنگی، هنری و فناورانه برای شناسایی بازارهای جدید و افزایش صادرات محصولات خلاق استفاده می‌کند. به گفته او، موفقیت این رویکرد زمانی معنا پیدا می‌کند که تعاملات فرهنگی به قراردادهای تجاری، سرمایه‌گذاری مشترک و خلق ارزش افزوده منجر شود.
وی تجربه کره‌جنوبی را نمونه‌ای از پیوند سیاست فرهنگی با دیپلماسی اقتصادی دانست که صادرات موسیقی، سریال، بازی و محصولات سبک زندگی را تقویت کرده است. به باور او، ایران نیز از نظر میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و نیروی انسانی جوان در حوزه‌های هنری و دیجیتال ظرفیت بالایی دارد، اما سهم این ظرفیت‌ها در صادرات رسمی همچنان محدود است.
اروند و چابهار، دو خوشه تخصصی پیشنهادی
در این یادداشت، منطقه آزاد اروند به دلیل همجواری با عراق و پیوندهای تاریخی با جنوب این کشور، ظرفیت مناسبی برای همکاری‌های خلاق معرفی شده است. بازار عراق با جمعیتی بیش از ۴۰ میلیون نفر و نیاز به خدمات رسانه‌ای، تبلیغاتی و گردشگری، از بازارهای اولویت‌دار برای تولید محتوای دیجیتال دوزبانه و توسعه گردشگری فرهنگی میان آبادان، خرمشهر و شهرهای جنوبی عراق عنوان شده است.
چابهار نیز به دلیل موقعیت در دریای عمان و ارتباط با پاکستان، هند و آسیای مرکزی، برای توسعه صنایع‌دستی، طراحی بومی و گردشگری ساحلی معرفی شده است. به گفته ابراهیمی کاوری، این تقسیم کار منطقه‌ای می‌تواند از رقابت تکراری میان مناطق آزاد جلوگیری کند و هر منطقه را به یک خوشه تخصصی تبدیل کند.
نمونه‌های بین‌المللی نیز در این یادداشت مرور شده‌اند؛ منطقه آزاد جبل‌علی در امارات از شبکه‌های رسانه‌ای و نمایشگاهی دبی بهره می‌برد، مناطق خلاق شنژن و شانگهای در چین با اتصال دانشگاه‌ها و شرکت‌های فناوری به توسعه برندهای فرهنگی کمک کرده‌اند و خوشه‌های خلاق لندن و منچستر در بریتانیا با تمرکز شرکت‌های کوچک و شتاب‌دهنده‌ها، اشتغال و صادرات خدمات خلاق را افزایش داده‌اند.
ضعف مالکیت فکری، مانع اصلی صادرات خلاق
در بخش دیگری از این یادداشت، ضعف در ثبت و حفاظت از مالکیت فکری یکی از موانع اصلی توسعه صادرات صنایع خلاق عنوان شده است. بدون ثبت برند و سازوکار مقابله با کپی‌برداری، تولیدکنندگان ایرانی نمی‌توانند از ارزش اقتصادی آثار خود در بازارهای بین‌المللی دفاع کنند. محدودیت‌های پرداخت بین‌المللی و نبود نظام آماری منسجم برای صادرات خدمات خلاق نیز از دیگر چالش‌های یادشده است.
در همین راستا، حسین افشین، معاون علمی رئیس‌جمهور، در آیین افتتاح رویداد ملی صنایع خلاق مانوین در اصفهان، صنایع خلاق را الگویی برای تحول در اقتصاد ایران در جهت افزایش سهم دانش، طراحی و مالکیت فکری دانست. وی با اشاره به ظرفیت ایران در حوزه فرش و هنرهای سنتی، هشدار داد که بی‌توجهی به مالکیت فکری می‌تواند موجب شود خلاقیت در ایران شکل بگیرد، اما ارزش اقتصادی آن در خارج از کشور ایجاد شود.
تولیدکننده زمانی از قدرت اقتصادی بیشتری برخوردار می‌شود که به مشتریان، مسیرهای فروش و بازارهای متنوع دسترسی داشته باشد و برای عرضه محصول خود ناچار به پذیرش هر قیمت و شرایطی نباشد.
افشین افزود که فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، طراحی محاسباتی، چاپ سه‌بعدی و واقعیت افزوده ابزارهای تازه‌ای برای توسعه صنایع خلاق در اختیار کشور قرار داده‌اند و پرسش اصلی این است که آیا ایران صرفاً مصرف‌کننده محصولات دیگران باقی می‌ماند یا با تکیه بر فرهنگ و تاریخ خود، محصولاتی برای بازارهای جهانی تولید می‌کند.
ابراهیمی کاوری در پایان یادداشت خود تأکید کرد که معیار موفقیت مناطق آزاد نباید فقط تعداد رویدادها و نمایشگاه‌ها باشد، بلکه میزان صادرات محصولات خلاق، ارزش قراردادهای بین‌المللی و اشتغال تخصصی شاخص‌های دقیق‌تری برای سنجش این توسعه هستند. به گفته او، تجربه کره‌جنوبی، امارات، بریتانیا و چین نشان می‌دهد فرهنگ زمانی به قدرت اقتصادی تبدیل می‌شود که با فناوری، سرمایه‌گذاری و دسترسی به بازار جهانی همراه باشد.
